Menu:
Literatuur, Winkel
1. Het oergevoel,
over vuur maken, sporen zoeken, sluipen en nog veel meer.
Een boek door Agnes Meijs, van Natuurlijkheden.
Voor een proefkijje klik nu op voorbeeldpagina's.
2. Opdrachtkaartensets Het Scharrelavontuur
3. Voorbeelden opdrachtkaarten; Tips voor ouders; verslag van een Scharrelavontuur-tocht op de hei
4. Interessante boeken en een kleine selectie van materialen.
Het oergevoel
21x21 cm, 144 pagina’s, geheel in full colour met veel foto’s,
ISBN 978 90 77408 77 3,verschenen mei 2010 bij uitgeverij A3 boeken, www.A3boeken.nl , in de serie van de Reizende Aardeschool, met voorwoord door Jeroen Heindijk.
Prijs: € 24,50
Indien u via Natuurlijkheden bestelt, krijgt u een gesigneerd exemplaar thuisgestuurd.
Met portokosten erbij betaalt u dan totaal 27,90.
Actie: wie voor het begin van de lente -21 maart 2011- een boek rechtstreeks bestelt, krijg 2 sets Scharrelopdrachtkaarten in pdf gratis toegestuurd. Zo start u goed uitgerust het nieuwe buitenseizoen!
Klik voor een proefkijkje in het boek op voorbeeldpagina's
Recensies en aanbevelingen
Soms krijg ik leuke korte reacties op mijn giroafschriften, bij de betaling van het boek, in de trant van "prachtig boek", of "Ik heb al veel genoten". Klik op boekhetoergevoel.blogspot.com om boekrecensies en uitgebreidere commentaren van lezers te zien. Je bent van harte welkom om je eigen reactie te plaatsen! Daarmee help je mij om mijn informatie aan te scherpen en nog meer op jullie vragen toe te spitsen als er een 2e druk uitkomen gaat.
Covertekst:
Vraag je kinderen of ze meegaan naar het bos, dan krijg je niet meteen een enthousiaste reactie, een uitzondering daargelaten. Vraag je kinderen of ze vuur willen maken, dan krijg je een “ja, cool!” in koor en staan ze direct in de startblokken. Ook sporen zoeken, sluipen door het struikgewas, hutten bouwen, eetbare bessen en blaadjes zoeken zijn activiteiten die kinderen hartstikke leuk vinden én hen weer in contact brengen met de natuur. Zo kunnen ze er een zorgzame en respectvolle band mee opbouwen. En de natuur helpt hen zich persoonlijk evenwichtig te ontwikkelen.
Met kinderen de natuur intrekken om die natuur echt te beleven, vraagt van ouders en begeleiders dat ze ook naar hun eigen band met de natuur kijken, naar de manier waarop zij ermee omgaan. Agnes Meijs laat aan de hand van vele voorbeelden zien, dat wanneer je je eigen vermogen tot ontdekken en verwonderen weer hebt teruggevonden en je vanuit zintuiglijke beleving aan de slag gaat, je tot diepgaande en fijne natuurervaringen komt. In de 10 jaar dat Agnes met kinderen en natuurbeleving bezig is, constateerde zij ook dat kinderen de natuur nog sterker en intensiever beleven, zodra we een beroep doen op hun overlevingsinstincten. Kinderen lopen dan heel gauw warm om mee te doen. Ook de zogenaamde korte spanningsboog blijkt ineens veel ruimer te worden wanneer kinderen het oergevoel ervaren, daar, diep van binnen.
Dit oergevoel en de vaardigheden die daarbij horen gaan terug naar de tijd dat de mensen als jager/verzamelaar en eenvoudige boeren sterk met de natuur waren verbonden. Alle zintuigen stonden op scherp om de benodigde informatie te krijgen. De mensen waren afhankelijk van het weer, het landschap en de seizoenen. Ze haalden eten, kleding, beschutting en werktuigen uit de natuur. Er waren geen educatieve natuurprogramma’s: het leven zelf was de leerschool. Al doende, in het begin spelenderwijs en vaak al snel serieuzer, leerden de kinderen van de ouderen de benodigde vaardigheden en ontdekten ze hun eigen kwaliteiten.
Dit boek bevat naast persoonlijke ervaringen veel ideeën en vooral praktische tips voor (groot)ouders, leerkrachten, natuur- en milieumedewerkers, natuurgidsen, buurtwerkers en iedereen die graag met kinderen dat intense oergevoel en daarmee de weldadige band met de natuur willen ervaren.
Agnes Meijs werd op haar twaalfde lid van de jeugdnatuurbond en een wereld ging voor haar open. Na haar studie niet-westerse sociologie belandde ze als reisleidster in Egypte en begeleidde kamelentrektochten door de Sinaï woestijn. Terug in Nederland volgde ze de natuurgidsenopleidingen van het IVN en Natuurmonumenten en werd ze geïnspireerd door Reizende Aarde School. Ze is begeleidster bij natuurbelevingsprogramma’s Het Bewaarde Land en Natuur-wijs. Vanuit haar bedrijf Natuurlijkheden biedt ze natuurbelevingsactiviteiten voor kinderen en natuurbelevingstrainingen aan.
Opdrachtenkaartensets
het Scharrelavontuur.
Zie in de tekst hieronder voor enkele voorbeelden.
Set 1 voor 4-7 jaar met (groot)ouders
Set 2: voor 7- 12 jarigen met (groot)ouders
Kaartenset per stuk E5.
Te bestellen door een mailverzoek te sturen naar a.meijs@natuurlijkheden.nl
en het bedrag over te maken maken op giro 4619109 ten name van :
Natuurlijkheden, Praktische Natuureducatie, Hilversum ovv kaartenset.
U krijgt dan de kaartenset in pdf bestand toegestuurd. Het is aan te raden om de kaarten af te drukken op stevig papier en dan te plastificeren.
Voorbeelden Scharrelavontuuropdrachten
Zoek een plekje met veel plantjes. Pluk een blaadje, verkreukel het, en laat je vriendje/vader/moeder/kind het – met ogen stijf dicht!- ruiken zonder dat ie gezien heeft wat je geplukt hebt. Laat je hem/haar nu zoeken welk soort plantenblaadje je geplukt had.
Heb je vandaag een ree (een klein hertje) gezien? Of een ander dier?
Kon je dichtbij komen? Verstop je nu eens als een ree (30 tellen de tijd). Jij blijft doodstil liggen, en de anderen zoeken je.
Zoek 2 dingen en verzin zelf een tegenstelling erbij, bv. droog-nat, of hard- zacht. Laat je vriend(in), pa/ ma, broertje/zusje, zoon/dochter raden welke tegenstelling jij bedacht had! Ruil daarna om.
Doe je kind/pa/ma/broer/zus een blinddoek om en leidt hem/haar heel voorzichtig via een omweg naar een aparte boom. Laat hem/haar de boom voelen: de schors, takken, hoe dik die is etc. Breng hem via een kronkelweggetje terug naar de beginplek. En vind dan de boom terug!
Andere voorbeelden van natuurbelevingsopdrachten:
Uit: Bart de Koning Natuursurprises www.natuureducatie.com
Met blaadjes, bloemen en aarde kun je ook schilderen! Wrijf het fijn op het kaartje. Wie maakt het mooiste natuurschilderij?
Uit: Landverkenspel Bewaarde Land:
Natuurbelevingsproject voor basisscholen. www.hetbewaardeland.nl
Zoek op de plek waar je staat met elkaar naar drie sporen van dieren.
Zoek vlak bij je een voorwerp, maar laat het de anderen niet zien. Ga in een kring zitten, sluit je ogen en geef het voorwerp door. Ra, ra, wat is het? Wat hebben jullie allemaal in je handen gehad?
Zoek dichtbij een plek waar je de lucht goed kan zien. Ga bij elkaar op de grond liggen. Kijk omhoog en wees een minuut stil. Vertel elkaar daarna wat je gezien hebt. Welke vormen hebben de wolken?
Wees 1 minuut helemaal stil. Luister goed naar de vogelgeluiden. Hoeveel heb je er gehoord? Probeer de geluiden na te bootsen.
Ga eens naar het dichtstbijzijnde stukje gras of mos. Ga in een cirkel bij elkaar liggen en kijk naar wat er groeit en kruipt. Verzin een verhaal over de wezens op die “groene planeet”.
Ga naar een omgevallen boom. Ga achter elkaar langs die boom liggen. Hoeveel van jullie zijn er nodig om het topje te bereiken?
Uit welke richting komt de wind? Hoe zie je dat? Welke geur brengt de wind met zich mee?
Hoe huppelt een konijn? Doe dat eens na. En hoe rent een konijn om aan een vos te ontkomen? Doe dat ook eens na met zijn tweeën.
Waar staat de zon? Loop vijftig passen achteruit in de richting van de zon. Zet je voeten voorzichtig neer. (Je mag achterom kijken).
Ga eens op je buik liggen en kruip als een slang 10 meter verderop. Wat heb je onderweg ontdekt?
Scharrelavontuur, Hilversum- Noord
Tips voor ouders
Scharrelen is ontdekken op je gemak, op avontuur uitgaan, kleine stukjes lopen terwijl je goed rondkijkt, van alles verzamelen zonder de natuur te beschadigen, je ver-wonderen over wat je tegenkomt, natuurkennis opdoen door middel van een spelvorm, gewoon de tijd nemen voor alles wat je tegenkomt, geen vaste route volgen maar gaan waarheen je voeten willen! Als scharrelouder gaat het vooral om lol te beleven met je kinderen in de natuur, ze de kans geven hun energie in die natuur op een gezonde manier kwijt te kunnen, om samen te genieten!
Gebruik materialen die je vaak thuis wel hebt liggen, om de natuur op een leuke manier te onderzoeken: spiegeltje om paddestoelen van de onderkant te bekijken, loeppotje of loepjes om beestjes beter te zien, theedoek als blinddoek, fluitje, een kompasje, een beestenhandpop, knikkers om kleurtjes te zoeken.
De weg herkennen is een groot spel; speciale bomen zijn jullie wegwijzers.
Laat oudere kinderen zelf een deel van de weg bepalen, in het wilde weg, of aan de hand van de kaart (en kompas). De weg terugzoeken is een hele eer. Las vaak pauzes in om een spel te doen, wat te eten en te drinken.
Verschillende organisaties hebben leuke opdrachtkaartjes bedacht om onderweg allerlei activiteiten te kunnen. Gebruik de kaartjes op verschillende plekken. Trek blind een kaartje, of er kies er een paar uit die op dat moment het leukst lijken. Er zijn ook hele leuke boeken met allerlei tips,bv.: Ga Buitenspelen van F. Danks & J. Schofield.
Of kijk op www.natuurkind.nl voor leuke activiteiten.
Bij o.a. Natuurmonumenten of St. Veldwerk kun je mooie zoekkaarten kopen.
Geef een goed voorbeeld en stop alles wat uit jullie tas komt, ook er weer in terug! Raap bv. af en toe wat afval op om thuis in de vuilnisbak te gooien.
Ga voorzichtig van de paden af: beweeg je als een vos die sluipt! Zet behoedzaam je voeten neer, verzamel met mate. Wees je als ouder bewust van wat wel en niet mag in een natuurgebied, maar een paar algemene plantjes met respect plukken voor de kruidensoep, kan geen kwaad.
Scharrelkinderen en ouders trotseren natte natuur!
Afgelopen zondag 5 oktober 2008, al wachtend in de gestadig vallende regen, doken tegen alle verwachtingen in ineens een stuk of 9 kinderen, 3 ouders en assistent Eltjo op bij het wijkcentrum in Hilversum- Noord. Twee families uit Hilversum Zuid, waarvan één er de vorige keer ook al was; en de rest leerlingen van de Leeuwenhoekschool! Gehuld in regenpakken trokken we het bos in en de hei op: fraaie herfstkleuren verzamelend, langs de grafheuvel met hut, paddestoelenfamilies en reeenligplaatsen. Dwars over de hei, op zoek naar sporen en konijnenholletjes. Zich verstoppend als reeen tussen de bremstruiken. Kevin was zo goed verborgen dat we hem niet konden vinden! Franca had het zo koud maar bij de grote steen waren er ineens toch 4 stralende ijstijdprinsessen. Jennifer en Danny, die lekker zonder hun moeder waren meegegaan, gaan nu voor ons uitzoeken hoeveel deze ijstijdkei weegt, want er ligt ook zo'n kei in het centrum van Hilversum (met bordje met uitleg erbij). Een van de prinsessen dook een groot hol in, wat door begeleidster Agnes Meijs werd toegejuichd, terwijl pa het aanvankelijk niet zo zag zitten. Deze vader, Jo, zei later dat ie deze dag nooit zou vergeten! en dat bedoelde die postitief! Ondanks de alsmaar stromende regen, en de kou als je nat werd, beleefden we genoeg leuke dingen. Shamira de jongste van 3 , liep dapper hele enden mee. Helaas lieten de reeen zich dit keer echt niet zien, de kids hadden dit keer speciaal een verrekijker meegenomen.. Daarvoor komen we een keer terug in het voorjaar, we hopen dan op beter weer. We gaan dan boomklimmen, onze nacht-ogen inzetten om bomen te herkennen en meer leuke opdrachten doen met de Scharrelkaartjes. Tof die dappere deelnemers van vandaag! En de Scharrelrugzakjes met daarin veel materialen en tips kunnen geleend worden bij de wijkcentra in Hilversum- Noord en Oost, zodat ouders zelfstandig op pad kunnen.
Agnes Meijs
Uitgevoerd in samenwerking met www.versawelzijn.nl
Natuurbeleving
Bakker, Hugo; Boogmans, Jeanette: Cursus spelvormen. Beleef de natuur met je zintuigen. Vereniging Natuurbeleving, mei 2008. (via Hugobakker@tiscali.nl, zebrarups@home.nl )
Boogmans, Jeanette: Rupsen horen poepen. KNNV, 2010
Both, Kees: Naar een groene pedagogiek. (Deze auteur heeft veel artikelen op zijn naam staan; een aantal kunnen gedownload worden via www.springzaad.nl )
Both, Kees: Groen in de Kinderopvang. In: Het jonge kind, Febr. 2009
Both, Kees: Natuur als bondgenoot bij zorgverbreding. In: De wereld van het jonge kind. Maart 2007
Both, Kees: Heel worden aan natuur.
Brown, Tom: The tracker (1986), The vision (1988), The search(2001), The Journey (hardcover 2007) Nature and survival for children (1989)
Cornell, Joseph: Beleef de natuur met kinderen. Nederlandse editie Elmar Bv. Rijswijk, 1979 (vertaling van Sharing Nature with Children)
Cornell, Joseph: Sharing Nature with Children I en II. Dawn publications, 1989/98
Cornell, Joseph: Listening to Nature. How to deepen your awareness of nature. Dawn publications, 1987.
Danks, Fiona; Schofield, Jo: Ga buiten Spelen. Gottmer/Becht BV 2007 (vertaling van Natural playgrounds 2005)
De Kleine Aarde. Thema Kind en natuur. Lente 2008 nr 144.
Educare. Over leven en leren met kinderen. Natuur? Natuurlijk! Jaargang 26, nr 2/2008
Gans, Cor de: Er zijn ook kinderen bij! Syllabus bij een natuurbelevingstraining voor natuurgidsen. DG & P, Bureau voor natuurgerichte recreatie en educatie.1999
Ginkel, Jan van; Filali, Mostafa El: Meer groen in de regenboog. St. Veldwerk ism Diversiteit & Duurzaamheidscentrum, Zwolle/Orvelte 2004 (www.movisie.nl)
Henstra, Annelies: The Child’s Right to Nature. wAarde Foundation, Beek-Ubbergen,
The Netherlands, 2008.
Hoorn, Annet van: Scharrelkinderen. In: People Planet Profit jaargang 6, nr 5 , 2008.
Houdt, Jettie van den; Siebering, Vivian: En nu naar buiten. Werkvormen voor training en coaching. Zadoks uitgeverij, 2009.
IVN Handleiding voor natuur- en milieueducatieve activiteiten. Werkvormenboek. 1997/ Cursus IVN-jeugdbegeleider
Kramer, Ank: Bewaarde Land, Bewaarde Aarde. Een onderzoek naar de positieve effecten van natuurbeleving op de houding van kinderen naar de natuur. Praktijkwerkstuk in het kader van het Fontys opleidingscentrum voor speciale onderwijszorg. 2008
Lier, Marianne van; Leufgen, Willy: Vrij spel voor natuur en kinderen. Jan van Arkel 2007
Lippe Biesterfeld, Irene van: Samen, de natuur als familie. Fontein 1998
Lippe Biesterfeld, Irene van: Aarde ik hou van jou. De Kern, Baarn 2003
Lisdonk, Beatrijs van de: In je element. (ether,lucht, vuur, aarde, water) IVN, 2003
Louv, Richard: Laatste kind in het bos. Hoe we onze kinderen weer in kontakt brengen met de natuur. Jan van Arkel, 2007. (vertaling van Last child in the wood)
Megre, Vladimir: Anastasia, de zoemende cedar. (1997) vertaling Schildpadboeken, 2005.
Natuur-wijs. Handleiding. Natuurcollege, Staatsbosbeheer, Universiteit Utrecht 2008.
Pikkaart, Jolanda: Ben jij een Scharrelouder? In: Educare. Over leven en leren met kinderen. Natuur? Natuurlijk! Jaargang 26, nr 2/2008.
Projectgroep FENME: De vlucht van een ijsvogeltje. Actieve verwondering in natuur- en milieueducatie. Oktober 2001.
Projectgroep Groen is Gras: Natuurbeleving in de kinderopvang (dvd en handleiding). Stichting Veldwerk Nederland, 2009
Roads, Michael. Eén met de natuur. (en vele vervolgboeken) Ankh-Hermes,
Schouten, Matthijs: De natuur als beeld. 2001; 2e druk : Spiegel van de natuur. KNNV.
Speeldernis, de; GGD Rotterdam-Rijnmond; Wageningen UR: Speelnatuur in de stad. Hoe maak je dat? Jan van Arkel, 2009
Stichting Natuurbeleving: Het Bewaarde Land: handleiding voor wachters
The Institute for Earth Education: Aardewandelingen. 2000
Thieme-Schrever, Mariska. Een uurtje natuur. Drie deeltjes: bos, weer, moestuin. Uitgeverij Moon 2010
Vruchtbare Aarde. Themanummer Natuur. 2007-3.
Webeling, Hans: Creatieve Natuurbeleving. 2005 (via www.nme-atelier.nl)
Wetering, Annet. Horen en zien, ruiken, voelen, proeven. Natuurbeleving in de opvang bij kinderen van 0 tot 12 jaar. Swp book, 2010
Wuring, Gerwine: Spiegelingen Mens & Natuur. Entos- Deventer, 2003
Wuring, Gerwine e.a.: De kracht van water, aarde, lucht en vuur - leven met de natuur. A3 boeken, 2007
Wuring, Gerwine: De aarde roept... ontdek de natuur als bron van inzicht en heling, A3 boeken, 2008
Young, Jon: Exploring Natural Mystery. Kamana One. Owlinkmedia, 2001
Young, Jon; Haas, Ellen; McGown, Evan: Coyote’s Guide to connecting with nature. Owlinkmedia, 2008
Zadoks, Judith; Wetering, Tini van de: Natuur werkt! Inspiratie en werkvormen voor de ontwikkeling van mensen en organisaties. Uitgeverij Zadoks,2008
Onderzoeksrapporten
Alterra /Wageningen.
Verkenning Kinderen en speelnatuur. 1712- 2008
Groene kinderopvang. 1713- 2008
Jeugd, overgewicht en groen. 1744- 2008
Groene kaart voor NME. 1838- 2009
Berg, Agnes van den; Hek, Esther de: Groene kansen voor de jeugd. Stand van zaken onderzoek jeugd, natuur, gezondheid. Alterra & Zinenzo . 2009
Gelder, Geertemarie de; Koppen, Kris van. Evaluatierapport Het Bewaarde Land in Noord-Brabant. Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht, 2007.
Kieviet, K.J.; Koppen, C.S.A. van. Summatieve evaluatie Natuur-wijs eerste fase.; Freudenthal Instituut, Universiteit Utrecht, 2008
Veldwerk Nederland & Universiteit Utrecht Hoe duurzaam is NME? Een explorerend kwantitatief onderzoek naar langetermijneffecten van Natuur- en Milieueducatie op basisscholen. 2006
Waal, Marlon van der: Terug naar het bos. Effecten van het natuurbelevingsprogramma “Het Bewaarde Land” op natuurbeleving, topervaringen en gezondheid van allochtone en autochtone kinderen. Alterra rapport 1702, Wageningen, 2008.
Waal, Marlon E. van der; Wals, E. J. Bouwen aan succes. Drie groene toparrangementen in formeel en buitenschools onderwijs. Wageningen UR 2009
Waal, Marlon E. van der; Wals, Arjen E.J.. Weven met groen. Schetsboek van groene thema’s in formeel en buitenschools onderwijs. Wageningen UR 2009
Natuurboeken.
Baars, Els: Natuurverhalen. Sprookjes, mythen en legenden over planten en dieren uit de Lage landen. Uitgev. Elamr, Rijswijk, 2008.
Baker, Nick: Natuurdetective op pad. Bos. Tuin en park. Tirion Baarn 2007
Bouchardy, Christian: De grote natuurgids voor de jeugd. Een leerrijk boek voor de jonge natuurliefhebber. Deltas, 2006.
Buissink, Frans; Gerwen, Theo van: Speurboekje voor de jonge boswachter. Het bos in. Tirion natuur.
Caplin, Adam: De nieuwe moestuin, (een tuin) om op te eten. Sanoma uitgevers, Hoofddorp ism Tirion, 2003 (vertaling van New kitchen garden)
Couplan, François: Eetare planten, bloemen en zaden uit de vrije natuur. Triangel publications, Den Haag, 2001
Feterman,C.; Leclère, C.: Op ontdekking in het bos. Boeiende informatie, coole doe-ideetjes en verrassende experimenten. Deltas (2008 in het Frans).
Hamer, Petra: De leukste activiteiten en adressen in de 50 mooiste bossen van ons land. MoMedia 2009
Hoffman, Mary; Ray, Jane: Aarde vuur water lucht. Uitgeverij Christofoor 2e druk 1996.
( vertaling van “Song of the earth”, 1995).
Huizing, Annet; Westermann, Margot: HetBoemenBloemenBeestenBuitenboek van Karsten & Roos; uitgever Jan van Arkel, 2007.
Lier, Bas van; Kneepkens, Henk: Het natuurboek voor kinderen. Ver. Natuurmonumenten 6e druk 2003 , Uitgeverij Ploegsma.
Lisak, Frédéric; Pertuzé, Jean-Claude: Natuur-activiteiten 5-8 jaar. Vertaling, Casterman, 2003.
Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie: Basisnatuurboek. 1995.
Piers, Annemarieke. Uitgeverij Snor ism Natuurmonumenten: Op stap in herfst en winter. En: Op stap in lente en zomer. Een natuur-wandel-doeboek voor stadse donders (en hun ouders)
Stichting Ark: Struinen langs de rivier
Stichting School in Bos Wilhelminaoord: Mammoeten en Mierenleeuwen- het boek van School in Bos.
Thieme, Mariska en Schrever, Rikky: Uurtje Natuur (Het bos; Het weer, De moestuin). Uitgeverij Moon, 2010
Tyberg, Son: Mijn eerste natuurboek. Een informatief kijk-en doe-boek vol met originele activiteiten. Deltas, 1988.
Wijn, Monique: Salades van de Godin. De Godin, eetbaar Landschap 2005
Woram, Catharine; Cox, Martyn: Tuinplezier voor kids. Kosmos, 2008 (vertaling van Gardening with kids).
Ydema, Bert: De groene hemel- kindertuinen. Kosmos uitgever BV, Utrecht/Antwerpen, 2008
Ydema, Bert; Muck-de Glas, Yvonne de: Met meester Bert op ontdekkingstocht door je tuin. Kosmos, Utrecht/Antwerpen 2010
Surival/ leven in de prehistorie
Auel, Jean M.: The clan of the cavebear. Bantambooks 1980 ( plus vervolgdelen, ook vertaald in het Nederlands)
Boonstra, Anneke: Twee manen lang. Zestig dagen leven als in de ijzertijd. Walburg Pers, 1997.
Gerritse, Gerry e.a.: Op Expeditie in Nederland. Ver. Scouting Nederlang, Leusden, 1992.
Horreüs de Haes, J & R: Als in het stenen tijdperk. Verslag van het spel in de Flevopolder. Omniboek, den Haag, 1982. ( ook een tv serie over verschenen Teleac)
Levend Verleden: Mensen in het stenen tijdperk . Ars scribendi BV, Harmelen 1998
Mears, Ray: Essential bushcraft. Hodder & Stoughton, London, 2003
Plaas, Niko, Rußhardt, Katja, en Scharnagl, Hermann.Survival. Overleven in de wildernis. Naumann & Göbel Verlagsgesellschaft mbH, Keulen.
Schofield, Jo; Danks, Fiona: Go wild. 101 things to do outdoors before you grow up. Frances Lincoln Ltd, London, 2009
Speybroek, Geert van: Survivalgids voor de jonge avonturier. Standaarduitgeverij, Antwerpen, 2008.
Sulzenbacher,Gudrun: De gletsjermummie: met Ötzi op ontdekkingsreis door de jonge steentijd. Het Bronzen Huis, 2002.
Teyberg, Son: Het reuzeleuke Buitenboek. Deltas. (jaartal onbekend)
Vos-Dahmen von Buchholz, Tonny: Van rendierjager tot roofridder. Avontuurlijke verhalen gebaseerd op beroemde archeologische vondsten. Fontein, Baarn, 1983. (Deze auteur heeft vele spannende historische verhalenromans geschreven).
Wiseman, John. Het SAS survival handboek. Hoe overleef je in het wild, in elk klimaat, op land en op zee. Kosmos uitgevers b.v., Utrecht/Antwerpen 2009
Opvoeding
Carol, Lee; Toben, Jan: The Indigo children. Hay House, Australia, 1999
Hehenkamp, Carolina: Indigo-kinderen. Opvoeden en begeleiden. Pantha Rhei, Katwijk, 2004
Isaacson, Rupert: De paardenjongen. Vert. de Bezige Bij, Amsterdam, 2009
Jager, Berend: Het intuïtieve kind. Ankh-Hermes Bv., 1998
Liedhoff, Jean: Op zoek naar het verloren geluk. Naar een natuurlijke manier van opvoeden. Servire uitgevers, Katwijk, 1986
Ykema, Freerk: Het Rots en Water perspectief. SWP, Amsterdam 2002
Materialen ( kleine selectie!)
Zoekkaarten Stichting Veldwerk Nederland, IVN of Vereniging Natuurmonumenten
IVN opdrachtkaarten bos - boerderij
Kaartenset “Sharing Nature”. 20 spelvormen voor topervaringen in de natuur. Cornell, J en Harten, Anne Mijke van.
“Natuursurprises” Koning, Bart de.
“Scharrelavontuur” opdrachtkaartensets: 4-7 jaar; 7-11 jaar Meijs, Agnes
Loeppotjes etc. bij Veldwerk, IVN Amsterdam, Outdoor-education en vele anderen.
Audio-visueel materiaal
De Steentijd (3 delen: Als stenen konden spreken; Scherven van een ver verleden; Tekens aan de wand. Teleac NOT) video
Als in het Stenen tijdperk. Teleac. Video
Het Bewaarde Land, DVD. Stichting Natuurbeleving ( zie www.hetbewaardeland.nl).
Ray Mears: diverse survival dvd’s
Documentaires over Irene v Lippe Biesterfeld (Natuurcollege)
Come together songs: Neue Erde Verlag. www.come-tohether-songs.de
The Earth is our mother HeartSong (2005) ; Heartsong “Connection” (2009). Hoebbee, Rob; Sonneveld, Ingrid. Canku Luta Songs (el.camino@tiscali.nl)
Projectgroep Groen is Gras: Natuurbeleving in de kinderopvang (dvd en handleiding). Stichting Veldwerk Nederland, 2009